Aktualności

Obrzęk nogi po operacji ortopedycznej – co jest naturalne, a co powinno niepokoić?

Obrzęk po operacji ortopedycznej jest typową reakcją organizmu na uszkodzenie tkanek i proces gojenia. Jego obecność nie oznacza automatycznie powikłania. Znaczenie mają jednak czas pojawienia się obrzęku, jego nasilenie, lokalizacja, towarzyszący ból oraz stan rany pooperacyjnej.

Po endoprotezoplastyce, artroskopii, rekonstrukcji więzadła, zespoleniu złamania czy operacji stopy obrzęk może utrudniać zginanie stawu, chodzenie i wykonywanie ćwiczeń. Powinien jednak stopniowo się zmniejszać. Nagłe powiększenie obwodu nogi, ból łydki, gorączka, wyciek z rany albo duszność wymagają szybkiej konsultacji medycznej.

W Medikar pomagamy pacjentom bezpiecznie wracać do sprawności po zabiegach narządu ruchu. W zależności od przyczyny i etapu gojenia postępowanie może obejmować rehabilitację ruchową dorosłych, konsultację w zakresie ortopedii albo indywidualnie dobraną terapię przeciwobrzękową. Przed rozpoczęciem zabiegów przeciwobrzękowych należy wykluczyć m.in. zakrzepicę, infekcję i inne powikłania wymagające leczenia lekarskiego.

Najważniejsze informacje

• Obrzęk w okolicy operowanej kończyny jest naturalny szczególnie w pierwszych dniach i tygodniach po zabiegu.
• Jego nasilenie zależy od rodzaju operacji, rozległości uszkodzenia tkanek, aktywności oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta.
• Ważniejsza od samego obwodu nogi jest tendencja: prawidłowy obrzęk powinien z czasem słabnąć.
• Nowy lub gwałtownie narastający obrzęk jednej nogi połączony z bólem łydki wymaga wykluczenia zakrzepicy żył głębokich.
• Narastające zaczerwienienie, ucieplenie, ból i wyciek z rany mogą wskazywać na zakażenie.
• Kompresjoterapia, drenaż limfatyczny i presoterapia nie są odpowiednie dla każdego pacjenta i wymagają wcześniejszej kwalifikacji.
• Ćwiczenia, uruchamianie i obciążanie kończyny muszą być zgodne z zaleceniami lekarza wykonującego operację.
• Nagła duszność lub ból w klatce piersiowej po operacji są wskazaniem do natychmiastowego wezwania pomocy.

Obrzęk po operacji – kiedy jest spodziewany, a kiedy wymaga konsultacji?

Cecha	Obrzęk częściej związany z prawidłowym gojeniem	Objawy wymagające konsultacji
Moment pojawienia się	Rozwija się bezpośrednio po operacji i stopniowo się zmniejsza	Pojawia się nagle po okresie poprawy lub szybko narasta
Lokalizacja	Największy w okolicy operowanego stawu lub tkanek; może obejmować także podudzie, kostkę i stopę	Wyraźnie powiększa się cała noga albo przede wszystkim łydka
Ból	Jest przewidywalny, związany z raną i ruchem, a leczenie przeciwbólowe przynosi ulgę	Ból łydki, silny ból spoczynkowy albo ból nieproporcjonalny do etapu gojenia
Wygląd skóry	Umiarkowane napięcie skóry, zasinienie i stopniowo zmieniający się krwiak	Narastające zaczerwienienie, silne ucieplenie, bladość, sinienie lub mocno napięta skóra
Rana pooperacyjna	Sucha, bez nasilającego się zaczerwienienia i wysięku	Ropna lub krwista wydzielina, rozejście brzegów, przykry zapach
Samopoczucie	Bez gorączki, dreszczy i gwałtownego pogorszenia stanu ogólnego	Utrzymująca się gorączka, dreszcze, osłabienie lub narastający ból
Oddychanie	Bez duszności i bólu w klatce piersiowej	Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie lub krwioplucie

Tabela pomaga uporządkować objawy, ale nie zastępuje badania. Zakrzepica, zakażenie i krwiak mogą początkowo przypominać zwykły obrzęk pooperacyjny, dlatego w razie wątpliwości należy skontaktować się z lekarzem.

Dlaczego noga puchnie po operacji ortopedycznej?

Operacja prowadzi do kontrolowanego uszkodzenia skóry, tkanki podskórnej, mięśni, naczyń i innych struktur położonych wokół leczonego miejsca. Organizm uruchamia odpowiedź zapalną potrzebną do rozpoczęcia gojenia. Z naczyń do tkanek przedostaje się więcej płynu, który gromadzi się wokół operowanego obszaru.

Znaczenie mają również krwawienie śródoperacyjne, powstający krwiak oraz przejściowe zaburzenie odpływu żylnego i limfatycznego. Po zabiegu pacjent porusza nogą rzadziej, a mięśnie łydki i stopy słabiej wspomagają przesuwanie krwi i chłonki w kierunku serca. Obrzęk nasila się więc przy długim siedzeniu ze spuszczoną nogą, staniu oraz zbyt szybkim zwiększaniu aktywności.

Płyn przemieszcza się zgodnie z działaniem grawitacji. Dlatego po operacji kolana lub biodra opuchlizna może być widoczna nie tylko przy operowanym stawie, lecz także w okolicy łydki, kostki i stopy. Samo położenie obrzęku niżej niż rana nie musi oznaczać powikłania, o ile jego nasilenie stopniowo się zmniejsza i nie występują objawy alarmowe.

Jak długo utrzymuje się obrzęk po operacji?

Nie istnieje jeden prawidłowy czas utrzymywania się obrzęku. Po niewielkiej artroskopii opuchlizna zwykle ustępuje szybciej niż po endoprotezoplastyce, rozległej rekonstrukcji więzadeł lub zespoleniu złamania.

Po całkowitej endoprotezoplastyce kolana umiarkowany albo znaczny obrzęk może występować przez pierwsze dni i tygodnie, natomiast łagodniejsza opuchlizna u części pacjentów utrzymuje się od trzech do sześciu miesięcy. Nie oznacza to, że przez cały ten okres powinna mieć taką samą wielkość. Prawidłowy przebieg charakteryzuje się stopniowym spadkiem napięcia tkanek, poprawą ruchomości oraz coraz lepszą tolerancją chodzenia.

Przejściowe nasilenie obrzęku po ćwiczeniach lub dłuższym spacerze bywa związane ze zwiększonym obciążeniem kończyny. Powinno jednak ustępować po odpoczynku i zastosowaniu metod zaleconych przez zespół prowadzący. Jeżeli po aktywności noga pozostaje wyraźnie bardziej opuchnięta do następnego dnia, plan rehabilitacji może wymagać zmniejszenia obciążenia.

Szczególnej oceny wymaga obrzęk, który:

• nie zmniejsza się mimo upływu czasu,
• wyraźnie narasta z dnia na dzień,
• pojawia się ponownie po okresie poprawy,
• obejmuje nagle całą kończynę,
• towarzyszy mu silny ból, zaczerwienienie lub gorączka.

Zakrzepica żył głębokich a obrzęk po operacji

Operacja oraz czasowe ograniczenie aktywności zwiększają ryzyko powstania zakrzepu w żyłach głębokich kończyny dolnej. Zakrzepica nie zawsze powoduje pełny zestaw charakterystycznych dolegliwości, dlatego nie można jej potwierdzić ani wykluczyć wyłącznie na podstawie wyglądu nogi.

Szybkiej konsultacji lekarskiej wymagają przede wszystkim:

• nowy lub gwałtownie narastający obrzęk jednej nogi,
• ból albo tkliwość łydki,
• wyraźna różnica obwodu między kończynami,
• zaczerwienienie i wzmożone ucieplenie skóry,
• uczucie rozpierania lub ciężkości kończyny.

Podejrzenie zakrzepicy wymaga oceny lekarskiej i odpowiedniej diagnostyki, najczęściej badania ultrasonograficznego żył. Do czasu jej wykluczenia nie należy wykonywać manualnego drenażu limfatycznego, presoterapii, masażu ani intensywnych ćwiczeń. Zakrzepica żył głębokich oraz ostre zakrzepowe zapalenie żył należą do przeciwwskazań do prowadzenia terapii przeciwobrzękowej.

Oderwanie fragmentu skrzepliny może doprowadzić do zatorowości płucnej. Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie, przyspieszony oddech lub krwioplucie wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego.

Jak rozpoznać zakażenie rany pooperacyjnej?

W pierwszych dniach po zabiegu niewielkie ucieplenie, obrzęk i tkliwość tkanek są częścią odpowiedzi organizmu na operację. Objawy powinny jednak stopniowo słabnąć, a nie narastać.

Zakażenie należy podejrzewać, gdy wokół rany zwiększa się zaczerwienienie, ucieplenie, ból i obrzęk. Niepokojące są także ropna lub przedłużająca się wydzielina, rozejście brzegów rany, dreszcze, utrzymująca się gorączka oraz ból występujący zarówno podczas aktywności, jak i w spoczynku. Zakażenie może dotyczyć skóry i tkanki podskórnej albo głębiej położonych struktur, w tym okolicy wszczepionej endoprotezy.

Rany nie należy samodzielnie smarować antybiotykiem, nakłuwać ani uciskać w celu usunięcia płynu. Postępowanie powinien ustalić lekarz po ocenie wyglądu rany i ogólnego stanu pacjenta.

Krwiak pooperacyjny – kiedy wymaga kontroli?

Siniaki i przebarwienia skóry są częste po operacjach ortopedycznych. Krew zgromadzona w tkankach stopniowo przemieszcza się w dół kończyny, dlatego zasinienie może pojawić się w pewnej odległości od miejsca operacji.

Kontroli wymaga natomiast gwałtownie powiększający się, twardy i bolesny obrzęk. Niepokojące są również intensywne krwawienie z rany, spadek ciśnienia, zawroty głowy, wyraźne osłabienie albo szybko narastające zasinienie, szczególnie u osoby przyjmującej leki przeciwkrzepliwe.

Nie należy samodzielnie odstawiać preparatów zapobiegających zakrzepicy. W razie krwawienia albo podejrzenia dużego krwiaka decyzję dotyczącą dalszego stosowania leków podejmuje lekarz.

Silny ból i bardzo napięty obrzęk – objawy wymagające pilnej pomocy

Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest ostry zespół ciasnoty przedziałów powięziowych. Dochodzi do niego, gdy obrzęk lub krwawienie zwiększają ciśnienie w zamkniętej przestrzeni mięśniowej, ograniczając dopływ krwi do mięśni i nerwów.

Najważniejszym objawem jest silny, stały ból, nieproporcjonalny do przebiegu leczenia i nasilający się podczas poruszania kończyną. Towarzyszyć mu mogą twarde napięcie tkanek, pieczenie, drętwienie, osłabienie siły oraz bladość lub ochłodzenie skóry. Ostry zespół ciasnoty jest stanem nagłym i wymaga natychmiastowej pomocy w szpitalu.

Jak zmniejszać naturalny obrzęk po operacji?

Sposób postępowania zależy od rodzaju wykonanego zabiegu. Pierwszeństwo mają zalecenia lekarza wykonującego operację, ponieważ po endoprotezoplastyce, rekonstrukcji więzadeł, zespoleniu złamania i operacji stopy obowiązują różne ograniczenia dotyczące obciążania oraz zakresu ruchu.

Odpowiednie ułożenie kończyny

Uniesienie nogi ułatwia odpływ płynu z tkanek. Kończyna powinna być podparta stabilnie na odpowiedniej długości, a nie pozostawiona w pozycji powodującej ucisk jednego miejsca. Sposób podparcia należy dostosować do rodzaju operacji. Po niektórych zabiegach nieprawidłowe ułożenie poduszki bezpośrednio pod stawem sprzyja utrwaleniu ograniczenia wyprostu.

Chłodzenie

Zimne okłady ograniczają ból i mogą wspierać zmniejszanie obrzęku, szczególnie we wczesnym okresie po operacji kolana. Nie należy przykładać lodu bezpośrednio do skóry ani przekraczać czasu wskazanego przez zespół prowadzący. Trzeba zachować szczególną ostrożność przy zaburzeniach czucia i krążenia.

Uruchamianie i ćwiczenia

Ruch stopy, napinanie mięśni i stopniowe chodzenie aktywują pompę mięśniową, która wspiera odpływ krwi żylnej. Ćwiczenia pomagają również odzyskiwać zakres ruchu i zapobiegać osłabieniu mięśni. Ich rodzaj i intensywność muszą być zgodne z zaleceniami dotyczącymi obciążania operowanej kończyny.

Profilaktyka przeciwzakrzepowa

Leki przeciwkrzepliwe, pończochy przeciwzakrzepowe lub urządzenia do kompresji pneumatycznej stosuje się wyłącznie według zaleceń zespołu medycznego. Pończocha musi mieć prawidłowo dobrany rozmiar. Jeżeli obwód nogi zmienia się wskutek obrzęku, kończynę należy ponownie zmierzyć i skontrolować dopasowanie wyrobu. Zbyt ciasna pończocha może powodować ból, odbarwienie skóry i miejscowy ucisk.

Kiedy stosuje się terapię przeciwobrzękową?

Terapia przeciwobrzękowa może zostać włączona, gdy opuchlizna utrzymuje się, ogranicza ruchomość stawu lub utrudnia powrót do sprawności. Nie powinna być jednak stosowana automatycznie przy każdym obrzęku pooperacyjnym.

Przed rozpoczęciem terapii należy ustalić przyczynę dolegliwości i wykluczyć powikłania wymagające leczenia lekarskiego. Przeciwwskazaniami mogą być m.in. zakrzepica żył głębokich, ostre zakrzepowe zapalenie żył, aktywna infekcja, niewyrównana niewydolność serca, poważne zaburzenia krążenia tętniczego oraz obrzęk o niewyjaśnionym pochodzeniu. Po przeprowadzeniu kwalifikacji postępowanie może obejmować manualny drenaż limfatyczny, odpowiednio dobraną kompresjoterapię, presoterapię, ćwiczenia oraz edukację dotyczącą ułożenia kończyny i codziennej aktywności.

W Medikar dobieramy terapię przeciwobrzękową do rodzaju operacji, etapu gojenia, stanu tkanek oraz występujących przeciwwskazań. Jeżeli objawy mogą wskazywać na zakrzepicę, infekcję lub inne powikłanie, w pierwszej kolejności kierujemy pacjenta do odpowiedniej diagnostyki lekarskiej.

Jak rehabilitacja wpływa na obrzęk?

Obrzęk i ograniczenie ruchu wzajemnie się nasilają. Nagromadzony płyn zwiększa napięcie tkanek, utrudnia zginanie stawu i osłabia aktywację mięśni. Z kolei mała aktywność pogarsza pracę pompy mięśniowej oraz odpływ żylny i limfatyczny.

W ramach rehabilitacji ruchowej dorosłych stopniowo pracujemy nad:

• odzyskaniem bezpiecznego zakresu ruchu,
• aktywacją mięśni operowanej kończyny,
• nauką prawidłowego chodzenia,
• doborem kul, balkonika lub innego sprzętu pomocniczego,
• zwiększaniem obciążenia zgodnie z zaleceniami lekarza,
• powrotem do codziennych czynności.

Program nie powinien polegać na intensywnym „rozruszaniu” obrzękniętego stawu za wszelką cenę. Jeżeli po ćwiczeniach opuchlizna i ból wyraźnie narastają oraz długo się utrzymują, należy skorygować zakres ruchu, liczbę powtórzeń albo obciążenie.

Kiedy potrzebna jest konsultacja ortopedyczna?

Konsultacja w zakresie ortopedii jest wskazana, gdy obrzęk nie zmniejsza się zgodnie z oczekiwanym przebiegiem, pojawił się po nowym urazie albo towarzyszy mu utrata wcześniej odzyskanego zakresu ruchu.

Lekarz powinien również ocenić kończynę, jeśli występują:

• nasilający się ból w operowanym stawie,
• uczucie niestabilności lub przeskakiwania,
• trudność z obciążaniem nogi mimo wcześniejszej poprawy,
• podejrzenie uszkodzenia implantu lub zespolenia,
• utrzymujący się duży krwiak,
• nieprawidłowości w gojeniu rany,
• brak postępu rehabilitacji.

W zależności od objawów lekarz może zlecić RTG, USG, badania laboratoryjne lub diagnostykę naczyń.

Obrzęk nogi po operacji ortopedycznej – FAQ

Źródła:

1. American Academy of Orthopaedic Surgeons: „Activities After Total Knee Replacement”
2. National Institute for Health and Care Excellence: „Venous thromboembolic diseases: diagnosis, management and thrombophilia testing”
3. National Institute for Health and Care Excellence: „Surgical site infections: prevention and treatment”
4. Klein I., Tidhar D., Kalichman L.: „Lymphatic treatments after orthopedic surgery or injury: A systematic review”, „Journal of Bodywork and Movement Therapies”, 2020
5. Royal National Orthopaedic Hospital: „A Patient’s Guide to Acute Compartment Syndrome”