Aktualności

Tendinopatia ścięgna Achillesa – kiedy potrzebna jest rehabilitacja?

Ból nad piętą, sztywność po wstaniu z łóżka i trudność ze wspięciem na palce mogą wskazywać na tendinopatię ścięgna Achillesa. Dolegliwości często rozwijają się stopniowo. Początkowo pojawiają się jedynie po treningu lub dłuższym chodzeniu, ale z czasem mogą utrudniać także codzienne poruszanie się. Tendinopatia ścięgna Achillesa nie jest zwykle problemem, który należy „rozchodzić” bez zmiany aktywności. Całkowity odpoczynek również nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. Ścięgno potrzebuje odpowiednio dobranego obciążenia, które pomaga stopniowo odbudować jego zdolność do przenoszenia sił.

Leczenie powinno uwzględniać miejsce występowania bólu, czas trwania objawów, aktywność pacjenta i aktualną siłę mięśni łydki. Inaczej może wyglądać rehabilitacja biegacza, a inaczej osoby, u której ból pojawia się już podczas zwykłego chodzenia.

Najważniejsze informacje

• Typowymi objawami są ból i sztywność ścięgna, tkliwość podczas ucisku, pogrubienie tkanek oraz osłabienie łydki.
• Podstawą rehabilitacji jest stopniowe obciążanie ścięgna poprzez indywidualnie dobrane ćwiczenia.
• Całkowite unikanie ruchu może dodatkowo zmniejszać zdolność ścięgna i mięśni do przenoszenia obciążeń.
• Fala uderzeniowa i krioterapia mogą być rozważane jako elementy uzupełniające, ale nie powinny zastępować aktywnej rehabilitacji.
• W Medikar prowadzimy terapię indywidualną, ćwiczenia oraz odpowiednio dobrane zabiegi fizykoterapeutyczne dla pacjentów z dolegliwościami ścięgna Achillesa.

Czym jest tendinopatia ścięgna Achillesa?

Ścięgno Achillesa łączy mięśnie łydki z kością piętową. Przenosi duże obciążenia podczas chodzenia, biegania, skakania oraz wspinania się na palce.

Tendinopatia oznacza zaburzenie funkcji ścięgna związane z jego przeciążeniem i zmniejszoną zdolnością do tolerowania wysiłku. W tkance mogą zachodzić zmiany strukturalne, ale ich obecność w badaniu obrazowym nie zawsze odpowiada nasileniu bólu.

Problem może wystąpić zarówno u osób aktywnych sportowo, jak i u pacjentów, którzy nie trenują regularnie. Tendinopatia środkowej części ścięgna Achillesa dotyczy według aktualnych wytycznych około 4–7% populacji i szczególnie często pojawia się przy aktywnościach wymagających biegania oraz wielokrotnego odbijania się od podłoża¹.

Dwa rodzaje tendinopatii ścięgna Achillesa

Miejsce występowania objawów ma znaczenie dla doboru ćwiczeń i pozostałych elementów terapii.

Tendinopatia środkowej części ścięgna

Ból znajduje się zwykle kilka centymetrów nad kością piętową. Pacjent może wyczuwać pogrubienie ścięgna, tkliwość i sztywność, która zmniejsza się po rozpoczęciu ruchu, a następnie wraca po większym wysiłku.

Tendinopatia przyczepu ścięgna Achillesa

Dolegliwości są zlokalizowane bezpośrednio w miejscu, w którym ścięgno łączy się z kością piętową. Ból może nasilać się podczas noszenia twardego obuwia, chodzenia pod górę albo ćwiczeń wykonywanych z dużym zgięciem stawu skokowego.

Rozróżnienie tych postaci jest ważne. Niektóre ćwiczenia wykonywane głęboko poniżej poziomu stopnia mogą zwiększać ucisk w okolicy przyczepu i nie będą odpowiednie dla każdego pacjenta.

Jakie są objawy tendinopatii ścięgna Achillesa?

Dolegliwości najczęściej rozwijają się stopniowo. Pacjent nie zawsze potrafi wskazać jeden uraz lub konkretny dzień, w którym zaczął się problem.

Do częstych objawów należą:

• ból nad piętą albo bezpośrednio przy kości piętowej,
• sztywność po przebudzeniu lub dłuższym siedzeniu,
• tkliwość ścięgna podczas ucisku,
• pogrubienie lub miejscowy obrzęk,
• ból podczas wspięcia na palce,
• dyskomfort przy wchodzeniu po schodach,
• zmniejszenie siły i wytrzymałości łydki,
• ból na początku aktywności, który może przejściowo się zmniejszyć po rozgrzaniu,
• nasilenie dolegliwości kilka godzin po wysiłku albo następnego dnia.

W miarę pogarszania się tolerancji obciążenia ból może pojawiać się podczas coraz prostszych czynności. Początkowo występuje po bieganiu, później podczas dłuższego spaceru, a w bardziej nasilonych przypadkach już przy zwykłym chodzeniu.

Dlaczego boli ścięgno Achillesa?

Najczęstszym problemem jest niedopasowanie pomiędzy obciążeniem a aktualną zdolnością ścięgna do jego przenoszenia. Nie zawsze chodzi o jednorazowo bardzo intensywny wysiłek. Znaczenie ma również suma obciążeń wykonywanych przez kolejne dni.

Objawy mogą pojawić się po:

• nagłym zwiększeniu liczby treningów,
• szybkim wydłużeniu pokonywanego dystansu,
• rozpoczęciu biegania po przerwie,
• dodaniu sprintów, podbiegów lub skoków,
• zmianie nawierzchni treningowej,
• długim chodzeniu w czasie wyjazdu lub pracy,
• powrocie do aktywności po chorobie albo unieruchomieniu,
• wykonywaniu ćwiczeń niedostosowanych do siły łydki.

Znaczenie może mieć także osłabienie mięśni łydki, ograniczona kontrola ruchu stopy i kończyny dolnej oraz niewystarczający czas regeneracji.

Nie oznacza to, że każda osoba z bólem Achillesa powinna unikać biegania. Konieczna jest natomiast ocena, jaka ilość i rodzaj aktywności są obecnie tolerowane.

Jak rozpoznaje się tendinopatię ścięgna Achillesa?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na rozmowie z pacjentem i badaniu klinicznym. Specjalista ocenia:

• dokładne miejsce bólu,
• związek objawów z aktywnością,
• obecność pogrubienia ścięgna,
• tkliwość podczas ucisku,
• zakres ruchomości stawu skokowego,
• siłę i wytrzymałość mięśni łydki,
• możliwość wykonania wspięcia na palce,
• sposób chodzenia, biegania albo wykonywania podskoków.

Połączenie miejscowych objawów, bólu zależnego od obciążenia, pogrubienia ścięgna i tkliwości podczas ucisku pozwala w wielu przypadkach postawić rozpoznanie bez natychmiastowego wykonywania badań obrazowych. Podstawowe postępowanie powinno przez co najmniej 12 tygodni obejmować edukację, kontrolę obciążenia i ćwiczenia mięśni łydki.

USG albo rezonans magnetyczny mogą być potrzebne, gdy:

• objawy są nietypowe,
• dolegliwości pojawiły się nagle po urazie,
• podejrzewa się częściowe lub całkowite zerwanie,
• istnieje potrzeba wykluczenia innej przyczyny bólu,
• prawidłowo prowadzona rehabilitacja nie przynosi oczekiwanej poprawy,
• rozważane jest leczenie zabiegowe.

Nie należy jednak oceniać skuteczności terapii wyłącznie na podstawie wyglądu ścięgna w USG. Poprawa bólu i funkcji nie zawsze zachodzi w tym samym tempie co zmiany widoczne w obrazie.

Tendinopatia czy zerwanie ścięgna Achillesa?

Tendinopatia zazwyczaj rozwija się stopniowo. Zerwanie ścięgna częściej ma nagły początek i może wystąpić podczas odbicia, biegu, skoku albo gwałtownej zmiany kierunku.

Pilnej konsultacji wymaga sytuacja, w której pojawiły się:

• nagły trzask lub uczucie uderzenia w tylną część łydki,
• ostry ból,
• szybko narastający obrzęk,
• wyraźne osłabienie odbicia stopy,
• niemożność wspięcia się na palce,
• trudność z normalnym chodzeniem,
• wyczuwalna przerwa w przebiegu ścięgna.

W takim przypadku nie należy samodzielnie rozciągać ani intensywnie obciążać łydki.

Na czym polega leczenie tendinopatii ścięgna Achillesa?

Leczenie zachowawcze powinno mieć przede wszystkim charakter aktywny. Celem nie jest wyłącznie krótkotrwałe zmniejszenie bólu, ale stopniowe zwiększenie zdolności ścięgna do przenoszenia obciążeń potrzebnych podczas chodzenia, pracy i sportu.

Postępowanie może obejmować:

• modyfikację aktywności wywołującej objawy,
• indywidualne ćwiczenia mięśni łydki,
• stopniowe zwiększanie siły i wytrzymałości,
• trening równowagi i kontroli kończyny,
• korektę sposobu wykonywania ćwiczeń,
• stopniowy powrót do biegania lub skakania,
• w wybranych przypadkach zabiegi fizykoterapeutyczne.

Całkowite unieruchomienie zwykle nie jest potrzebne. Wiele osób może zachować część aktywności pod warunkiem, że jej intensywność nie powoduje wyraźnego i utrzymującego się zaostrzenia objawów.

Ćwiczenia indywidualne przy tendinopatii Achillesa

Ćwiczenia są jednym z najważniejszych elementów rehabilitacji, ale nie istnieje jeden zestaw odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

Program może być rozpoczynany od ćwiczeń możliwych do wykonania bez dużego nasilenia bólu. W zależności od stanu pacjenta mogą to być:

• napięcia izometryczne mięśni łydki,
• wspięcia na palce w siadzie,
• wspięcia obunóż w pozycji stojącej,
• powolne opuszczanie pięty,
• wspięcia jednonóż,
• ćwiczenia z dodatkowym obciążeniem,
• trening równowagi,
• ćwiczenia przygotowujące do biegania i skakania.

W kolejnych etapach zwiększa się obciążenie, zakres ruchu, liczbę powtórzeń albo tempo wykonywania zadania. Stopień trudności powinien być dopasowany do aktualnej siły, bólu oraz celu pacjenta.

Osoba, która chce wrócić do spokojnych spacerów, będzie potrzebowała innego programu niż biegacz przygotowujący się do startu w zawodach.

Ćwiczenia ekscentryczne, polegające na kontrolowanym wydłużaniu pracujących mięśni łydki, mogą być pomocne, ale nie są jedyną możliwą metodą. Stosuje się również trening izometryczny, koncentryczny i ćwiczenia łączące różne rodzaje pracy mięśni.

Dlaczego ćwiczenia muszą być dobrane indywidualnie?

Ten sam ból może wynikać z odmiennego poziomu sprawności. Jedna osoba nie potrafi wykonać wspięcia obunóż bez bólu, a inna wykonuje serię wspięć jednonóż, ale objawy pojawiają się dopiero podczas biegania.

Fizjoterapeuta dobiera ćwiczenia na podstawie:

• miejsca występowania bólu,
• rodzaju tendinopatii,
• czasu trwania objawów,
• aktualnej siły łydki,
• reakcji na obciążenie,
• aktywności zawodowej,
• uprawianego sportu,
• chorób współistniejących,
• wcześniejszego przebiegu leczenia.

Przy tendinopatii przyczepowej początkowo może być potrzebne ograniczenie ćwiczeń wykonywanych z dużym opuszczeniem pięty. Zbyt głęboki ruch zwiększa ucisk ścięgna o kość piętową i u części pacjentów nasila dolegliwości.

Fala uderzeniowa na ścięgno Achillesa

Fala uderzeniowa bywa stosowana u pacjentów z przewlekłymi objawami, szczególnie gdy wcześniejsze postępowanie nie przyniosło wystarczającej poprawy. Zabieg polega na przekazywaniu do tkanek impulsów mechanicznych.

Nie powinien być jednak traktowany jako zamiennik ćwiczeń ani automatycznie wykonywany u każdej osoby z bólem Achillesa. Najnowsza metaanaliza nie wykazała klinicznie istotnej przewagi fali uderzeniowej w zakresie bólu i sprawności, a pewność części wyników pozostawała niska lub bardzo niska. Nie zaleca się obecnie jej rutynowego stosowania zarówno w tendinopatii środkowej części, jak i przyczepu ścięgna.

W praktyce oznacza to, że kwalifikacja do zabiegu powinna być indywidualna. Należy uwzględnić:

• rodzaj tendinopatii,
• czas trwania objawów,
• dotychczasową rehabilitację,
• przeciwwskazania,
• oczekiwania pacjenta,
• możliwość prowadzenia równoległego programu ćwiczeń.

Krioterapia przy bólu ścięgna Achillesa

Krioterapia miejscowa może być stosowana jako zabieg wspomagający, przede wszystkim w celu krótkotrwałego ograniczenia odczuwania bólu po aktywności. Nie zwiększa jednak samodzielnie siły łydki ani zdolności ścięgna do przenoszenia obciążeń.

Krioterapia może być włączona do terapii, jeżeli:

• pacjent dobrze toleruje zimno,
• zabieg zmniejsza dolegliwości po ćwiczeniach,
• nie występują przeciwwskazania naczyniowe lub zaburzenia czucia,
• pomaga pacjentowi bezpiecznie kontynuować aktywną rehabilitację.

Nie należy przykładać lodu bezpośrednio do skóry ani stosować długiego chłodzenia bez kontroli reakcji tkanek.

Czy trzeba całkowicie zrezygnować z biegania?

Nie zawsze. Decyzja zależy od nasilenia bólu i reakcji ścięgna na obciążenie.

Czasowe ograniczenie biegania może być potrzebne, gdy:

• ból zmienia sposób stawiania stopy,
• pacjent zaczyna utykać,
• dolegliwości wyraźnie narastają z treningu na trening,
• sztywność następnego dnia jest coraz większa,
• ból pojawia się już podczas chodzenia,
• nie można wykonać podstawowych ćwiczeń łydki.

Zamiast całkowitego odpoczynku można niekiedy zmniejszyć dystans, tempo albo liczbę treningów, zrezygnować z podbiegów i sprintów lub okresowo zastąpić bieganie mniej obciążającą aktywnością.

Powrót powinien być stopniowy. Najpierw odbudowuje się siłę i tolerancję prostszych ćwiczeń, a następnie wprowadza szybsze odbicia, podskoki i zadania typowe dla konkretnego sportu.

Ile trwa rehabilitacja tendinopatii ścięgna Achillesa?

Nie ma jednego terminu dla wszystkich pacjentów. Objawy często utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, a odbudowa tolerancji pełnych obciążeń może wymagać kilku miesięcy.

Na czas rehabilitacji wpływają:

• długość trwania problemu,
• miejsce występowania tendinopatii,
• poziom bólu,
• siła mięśni łydki,
• rodzaj aktywności,
• regularność ćwiczeń,
• sposób zwiększania obciążenia,
• choroby współistniejące.

Poprawa bólu nie oznacza jeszcze pełnej gotowości do powrotu do intensywnego sportu. Ścięgno powinno być przygotowane do przenoszenia sił występujących podczas szybkiego biegu, nagłego hamowania i odbicia.

Jak pomagamy pacjentom w Medikar?

W Medikar rozpoczynamy terapię od wywiadu i oceny funkcji kończyny. Sprawdzamy miejsce bólu, ruchomość stawu skokowego, siłę łydki, możliwość wykonania wspięcia na palce oraz sposób chodzenia.

Na tej podstawie dobieramy indywidualny program rehabilitacji, który może obejmować:

• ćwiczenia izometryczne i dynamiczne,
• stopniowe wzmacnianie mięśni łydki,
• pracę nad ruchomością stawu skokowego,
• ćwiczenia równowagi i stabilizacji,
• terapię manualną,
• przygotowanie do chodzenia, biegania lub sportu,
• krioterapię miejscową.

Zabiegi fizykoterapeutyczne dobieramy po ocenie pacjenta i łączymy je z aktywną terapią. Podstawą poprawy funkcji pozostaje regularna praca nad siłą oraz stopniowym zwiększaniem tolerancji ścięgna.

Kiedy skonsultować ból Achillesa?

Konsultacja jest wskazana, jeżeli:

• ból utrzymuje się pomimo ograniczenia przeciążających aktywności,
• objawy stopniowo się nasilają,
• sztywność utrudnia normalne chodzenie,
• pojawiło się wyraźne pogrubienie ścięgna,
• pacjent nie może wykonać wspięcia na palce,
• dolegliwości wracają przy każdej próbie powrotu do sportu,
• występują zaburzenia czucia albo ból promieniuje z łydki,
• wcześniejsze leczenie nie przyniosło poprawy.

Pilnej pomocy wymaga nagły trzask, znaczne osłabienie stopy albo brak możliwości wykonania odbicia podczas chodzenia.

Tendinopatia ścięgna Achillesa – nie lecz tylko bólu

Zmniejszenie bólu jest ważne, ale nie powinno być jedynym celem terapii. Ścięgno musi odzyskać zdolność do przenoszenia obciążeń potrzebnych podczas codziennego ruchu i aktywności sportowej.

Najważniejszym elementem postępowania jest stopniowy, odpowiednio zaplanowany trening mięśni łydki i całej kończyny. Fala uderzeniowa, krioterapia i pozostałe zabiegi mogą być stosowane jako uzupełnienie, jeżeli wynikają z indywidualnej oceny pacjenta.

Regularność ćwiczeń, kontrola obciążenia i stopniowy powrót do aktywności mają większe znaczenie niż poszukiwanie jednego zabiegu, który szybko usunie wszystkie objawy.

FAQ – tendinopatia ścięgna Achillesa

Źródła:

1. Academy of Orthopaedic Physical Therapy. Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision – 2024. „Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy”, 2025;55(1):68–69. DOI: 10.2519/jospt.2025.0501.
2. de Vos R.J., van der Vlist A.C., Zwerver J. i wsp. Dutch multidisciplinary guideline on Achilles tendinopathy. „British Journal of Sports Medicine”, 2021;55(20):1125–1134. DOI: 10.1136/bjsports-2020-103867.
3. Silbernagel K.G., Hanlon S., Sprague A. Current Clinical Concepts: Conservative Management of Achilles Tendinopathy. „Journal of Athletic Training”, 2020;55(5):438–447. DOI: 10.4085/1062-6050-356-19.